Dinozaury

Budowa ciała

Dinozaury były zwierzętami typowo lądowymi (choć zapewne umiały pływać, jak większość kręgowców), chodzącymi na dwóch lub czterech nogach. Pięciopalczaste kończyny tylne miały na przykład zauropody i ceratopsy. Często jednak następowała redukcja liczby palców i większość dinozaurów była cztero- bądź trójpalczasta (tyranozaury miały kończyny przednie dwupalczaste). Kończyny tylne dinozaurów drapieżnych miały typową ptasią budowę, chociaż czasem z pewnymi modyfikacjami (na przykład sierpowaty szpon dromeozaurów). Palce były zakończone rogowymi pazurami, które u dinozaurów ptasiomiednicznych zwykle miały postać tępych kopyt. Jak o tym świadczą skamieniałe tropy dinozaurów, stawiały one stopy wokół linii środkowej i nie wlokły ogona po ziemi.

Skóra dinozaurów była pokryta nieregularnymi łuskami ułożonymi obok siebie, tak jak u krokodyli czy na stopach ptaków, a niezachodzącymi na siebie dachówkowato (tak jak u węży i jaszczurek). Czasem tworzyły się rozetkowate desenie wokół większych łusek. W skórze mogły tkwić kostne twory obronne (guzy, kolce) szczególnie charakterystyczne u ankylozaurów i stegozaurów, ale również u niektórych zauropodów. Niekiedy wzdłuż grzbietu ciągnął się niski grzebień skórny (przynajmniej u niektórych hadrozaurów i zauropodów). Na kilku okazach teropodów zachowały się odciski tworów skórnych, które przypominały pióra. Nie znamy ubarwienia dinozaurów, lecz przypuszcza się, że ich kolorystyka była tak bogata, jak u obecnych ptaków oraz gadów, gdyż dinozaury były wzrokowcami.

Dinozaury mogły się też porozumiewać głosem - jako rezonatory służyły im zapewne wyrostki kostne na głowach, tak jak u hadrozaurów, na przykład parazaurolofa (Parasaurolophus). Było to tym ważniejsze, że wiele dinozaurów żyło w dużych grupach, o czym świadczą na przykład tropy pozostawione przez wędrujące stada oraz niektóre cmentarzyska dinozaurów, dokumentujące katastrofalną śmierć (wybuch wulkanu, utonięcie), na przykład stad ceratopsów i hadrozaurów liczących setki oraz tysiące osobników. Znane są także poszlaki świadczące o tym, iż niektóre dinozaury drapieżne (na przykład dromeozaury) polowały zespołowo na znacznie większe od siebie ofiary.

Zachowały się puste przestrzenie w czaszkach po mózgu i kanały nerwów czaszkowych. Na tej podstawie można oszacować wielkość poszczególnych fragmentów mózgu dinozaurów. Mózg był wydłużony ze słabo rozwiniętymi półkulami, sporymi płatami wzrokowymi i dość dużym móżdżkiem. Wielkość mózgu w odnisieniu do rozmiarów ciała była mała (porównując ze współczesnymi ssakami czy ptakami), lecz nie odbiegała od normalnych wartości wśród kręgowców mezozoicznych. U niektórych dinozaurów (na przykład stegozaurów) kanał rdzeniowy kręgosłupa rozszerzał się w okolicy krzyżowej, sugerując istnienie w tym miejscu dziesięć razy większego „drugiego mózgu". Wprawdzie były tam zapewne ośrodki nerwowe układu autonomicznego, jednak część rozszerzenia mogła zajmować tkanka tłuszczowa. Tłuszcz zapasowy mógł również tworzyć garb na grzbiecie pustynnych dinozaurów, odznaczających się wysokimi wyrostkami kolczystymi kręgów, na przykład u ouranozaura (Ouranosaurus) czy spinozaura (Spinosaurus).

eDinozaury.pl