Dinozaury

Panowanie dinozarów

Dinozaury to nadrząd gadów lądowych naczelnych (archozaury). Występowały one od późnego triasu (około 200 milionów lat temu) do końca kredy (65 milionów lat temu) na wszystkich kontynentach. Na terenach Polski znane jedynie z jurajskich tropów z Gór Świętokrzyskich. Opisano około 1000 gatunków kopalnych, w około 850 rodzajach, skupionych w dwóch rzędach: gadziomiedniczne oraz ptasiomiedniczne. Szacuje się, że w erze mezozoicznej żyło łącznie ponad 10 tysięcy gatunków.

Dinozaury osiągały największe rozmiary spośród wszystkich zwierząt lądowych w dziejach Ziemi, a wśród nich zauropody, na przykład sejsmozaur (Seismosaurus), argentynozaur (Argentinosaurus) i amficelias (Amphicoelias) osiągały masę do 100 ton i długość do 50 metrów. Były też jednak formy drobne, na przykład niektóre teropody, masa ich ciała wynosiła około 1 kilograma. Najmniejsze znalezione okazy dinozaurów miały długość niespełna pół metra, jak na przykład prozauropod muszaur (Mussaurus) czy teropod scypionyks (Scipionyx). Reprezentują one formy młodociane. Większość dinozaurów była dużymi zwierzętami osiągającymi w wieku dorosłym długość kilku-kilkunastu metrów.

Przodkowie dinozaurów byli dwunożnymi drapieżnikami, ale większość (z wyjątkiem teropodów) przystosowała się do roślinożerności (zauropody rozcierały jedzenie w żołądku połykanymi kamieniami oraz gastrolitami, natomiast ceratopsy i hadrozaury wykształciły skomplikowane uzębienie, które umożliwiało szatkowanie i żucie).

Zachowały się skamieniałe odchody dinozaurów - koprolity, pozwalające ustalić dietę i zakres rozdrobnienia twardych elementów pożywienia w przewodzie pokarmowym. Wiele dużych roślinożernych dinozaurów przeszło do czworonożnego trybu życia.

eDinozaury.pl